MEDIA * KRITIEK

CoolCat maakt rare sprongen

April vorig jaar kwamen meer dan duizend textielarbeiders om toen een fabriek in Bangladesh instortte. Naar aanleiding van deze tragedie werd het initiatief genomen tot een akkoord dat moet leiden tot onafhankelijke controles en meer transparantie. Omdat Nederlandse bedrijven achterbleven, riep minister Lilianne Ploumen hen eind november op om ook te tekenen. Een van de genoemde bedrijven was CoolCat, dat vervolgens zeer verontwaardigd reageerde en een tegenoffensief inzette. Het bedrijf wist daarbij de Volkskrant aan zijn zijde.

Op woensdag 29 januari (p. 8) berichtte de Volkskrant dat Ploumen in een “stilletjes gepubliceerd nieuwsbericht op de website van haar departement” zou zijn gedraaid in de zaak CoolCat. Wat een “stilletjes gepubliceerd” persbericht is blijft onduidelijk – misschien klikte de uploader heel zachtjes op zijn muisknop. Hoe dan ook, CoolCat zou juist voorop lopen bij het verbeteren van arbeidsomstandigheden in Bangladesh, zo meent de minister nu. De vraag is of deze draai het gevolg is van de argumenten van CoolCat, of de druk van nieuwsmedia die vraagtekens zetten bij de bedrijfsvriendelijkheid van iemand die toch ook de minister van handel is.

2013_savar_building_collapse_-_survivorDe Volkskrant zelf bijvoorbeeld, koos onverbloemd de kant van CoolCat. Oprichter en Quote 500 miljonair Roland Kahn kreeg alle ruimte van de Volkskrant om zich in de slachtofferrol te manoeuvreren. De minister zou oneigenlijke druk uitoefenen en het bedrijfsleven een kans moeten geven. Compassie werd zodoende afgewend van de slachtoffers van de ingestorte fabriek, of arbeiders die shifts van 19 uur draaien, en toegewend naar de eenzame ondernemer die wordt vermorzeld door de staat. Kahn zou namelijk door externe druk zijn gedwongen vaart te maken met het tekenen van een akkoord, dat CoolCat uiteindelijk op 18 december als 13e bedrijf in Nederland zou doen.

De Volkskrant wist ook te melden dat public shaming, zoals minister Ploumen dat deed, niet zou werken. Samenwerking met bedrijven is volgens de krant juist het devies. Om deze mening te ondersteunen haalde het herhaaldelijk (hier en hier) de actiegroep Schone Kleren Campagne aan:

“het is bovendien de vraag of zij [Ploumen] met haar activistische taal bijdraagt aan de goede zaak. De Schone Kleren Campagne heeft sterke twijfels. De organisatie denkt juist meer te bereiken langs de diplomatieke weg. Het boycotten van winkels past niet in deze oplossingsrichting en werkt bovendien averechts, omdat de fabriekswerkers dan ook nog inkomsten moeten missen.”

Zoals de Schone Kleren Campagne aangaf op haar website is dit een absurde verdraaiing van haar positie. Public shaming is namelijk een centrale doelstelling van de groep:

“Door naming & shaming, het met naam en toenaam benoemen van bedrijven die zich onvoldoende inzetten voor goede arbeidsomstandigheden in de productielokaties van hun kleding, oefent de Schone Kleren Campagne druk uit op kledingmerken om hun verantwoordelijkheid te nemen. Onze website staat vol met de namen van bedrijven die meer moeten doen.”

Public shaming is niet hetzelfde als een boycot. De groep is tegen een boycot van CoolCat, maar ziet juist in public shaming een manier om bedrijven in beweging te krijgen.

Op 29 januari stelde de Volkskrant bovendien dat de public shaming van minister Ploumen in november daadwerkelijk geen effect had gehad, omdat was gebleken dat CoolCat …

“[...] al vanaf medio 2013 in gesprek is geweest met de stuurgroep van het akkoord”.

Het feit dat CoolCat op 18 december, een maand na de kritiek van Ploumen, het akkoord tekende – waar het dus al een half jaar over aan het ‘nadenken’ was – is volgens de logica van de Volkskrant bewijs dat Ploumen’s uitspraken *geen* effect hebben gehad.

Deze interpretatie van de reden voor het uitblijven van de handtekening van Kahn is nog om een andere reden dubieus. Nu de schijnwerpers van de nationale media massaal op hem gericht zijn noemt de ondernemer een nobel motief: het verdrag zou niet concreet genoeg zijn geweest. In mei noemde hij echter hele andere argumenten:

“Er zijn wel meer voorbeelden van onrecht. Laat de Nederlandse overheid maar eens goede afspraken maken met de regering van Bangladesh.”

Ook beweerde Kahn (geschat vermogen 200 miloen) toen:

“[...] we zijn maar een kleine speler en kunnen het ons niet veroorloven om bij te dragen aan dit brandveiligheidsfonds.”

Het recente “natuurlijk gaan wij dat akkoord tekenen” was in mei dus nog niet zo vanzelfsprekend.

En al had Kahn de nobele motieven voor het uitblijven van zijn handtekening die hij nu claimt, dan nog is het volstrekt ondenkbaar dat zijn getreuzel zou zijn geaccepteerd als de ramp met de textielfabriek niet in Dhaka, maar in Nederland had plaatsgevonden.

Het bericht van 29 januari in de Volkskrant is ook kritiekloos ten opzichte van de stelling dat CoolCat voorop zou lopen omdat het zes eigen inspecteurs heeft rondlopen in Bangladesh. Volgens een studie van het Ethical Trading Initiative leidt dergelijke zelfcontrole namelijk niet tot substantiële verbeteringen. Eén reden is het gebrek aan transparantie: bedrijven kunnen naar believen misstanden verhullen en successen uitventen. Een andere reden is dat arbeiders niet in staat worden gesteld om vakbonden op te richten en zelf te onderhandelen over verbeteringen. Westerse ondernemers die actief zijn in Bangladesh roemen te pas en te onpas het belang van eigen initiatief, maar staan niet toe dat arbeiders zelf initiatief nemen, opkomen voor hun rechten en zich organiseren.

Bij de kwestie CoolCat gaat het om een klassieke tegenstelling tussen aan de ene kant ondernemers, die na een industrieel ongeval ongewenste inmenging in hun praktijken proberen te voorkomen, en aan de andere kant vakbonden en activisten, die transparantie en onafhankelijk toezicht eisen. De Volkskrant heeft in deze zaak kleur bekend door de methode van public shaming scherp af te keuren, geen vraagtekens te zetten bij eigen toezicht en de woorden van de Schone Kleren Campagne systematisch te verdraaien, zodat ze op één lijn komen te liggen met die van de heroïsche verdedigers van het vrije ondernemerschap.

De campagne van de Volkskrant heeft hoe dan ook zoden aan de dijk gezet, want – zoals Kahn vaststelt – minister Ploumen “begrijpt de rol van bestuurder van het land steeds beter.”

1 comment for “CoolCat maakt rare sprongen

  1. Roel
    februari 1, 2014 at 10:57 am

    Mooi geanalyseerd en eigenlijk heeft de Volkskrant ook rare sprong gemaakt. Ik kan me bijna niet voorstellen dat de Volkskrant beweert dat naming en shaming niet werkt, de merknaam van een bedrijf is veel geld waard, welk bedrijf wil die merknaam besmeurd zien? De meer fundamentele vraag is: in hoeverre is een opdrachtgever verantwoordelijk voor de arbeidsomstandigheden in een fabriek?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *