MEDIA * KRITIEK

Het wonder van Benghazi

Door Maarten Plutschouw

Op 18 Maart 2011 hield de wereld haar adem in toen Libische regeringstroepen de buitenwijken van rebellenbolwerk Benghazi naderden. Het einde van de opstand leek nabij. Op dat zelfde ogenblik vergaderde de VN Veiligheidsraad over mogelijk militair ingrijpen. Verrassend snel werd overeenstemming bereikt. Een nieuwe VN resolutie riep heel Libië uit tot no-flyzone ter bescherming van de burgerbevolking. Deze no-flyzone zou worden geïmplementeerd door NAVO lidstaten. Ook werd de Libische leider Moammar Khadaffi opgeroepen de aanval op Benghazi te staken en zijn zware wapens uit de omgeving van de stad terug te trekken. Hoewel het Libische leger aanvankelijk de aanval bij Benghazi leek te staken en een eenzijdig staakt-het-vuren uitriep, werden in de nacht van 18 op 19 Maart Britse en Amerikaanse kruisraketten afgevuurd op de  luchtverdediging van Libië. Tegelijkertijd vlogen Franse gevechtsvliegtuigen hun eerste missies en vernietigden een groot deel van de zware wapens in de omgeving van Benghazi.[1] Dit vormde het begin van NAVO steun aan de opstandelingen, wat uiteindelijk zou uitmonden in de omverwerping en dood van Khadaffi.

Een dag voor het aannemen van de VN resolutie, 17 maart,  hield Khadaffi een toespraak voor de radio. Hierin waarschuwde hij de rebellen in Benghazi dat hun opstand was afgelopen, dat zijn troepen deur tot deur zouden gaan en geen medelijden zouden hebben met gewapende opstandelingen. Ook riep hij zijn eigen troepen op de rebellen die hun wapens neerlegden met rust te laten. Hij verzekerde de burgers van Benghazi dat wie ongewapend was niets te vrezen zou hebben.[2] Deze radiotoespraak was in zijn geheel vertaald beschikbaar, bijvoorbeeld via het persbureau Reuters.[3] Woordvoerders van de NAVO deden het echter voorkomen alsof Kadafi er hoe dan ook op uit was om een bloedbad aan te richten. De controleurs van de macht, van de Volkskrant tot de NRC, namen deze lezing klakkeloos over.

1) De toespraak weergegeven

In het Nederlands Dagblad van 18 Maart:

Later zei Gadhafi in een radiotoespraak dat hij het rebellenbolwerk Benghazi de afgelopen nacht zou gaan aanvallen: ‘We komen vannacht’, zei hij, en: ‘er zal geen genade zijn’. Nu de troepen van Gadhafi op het punt staan het verzet tegen zijn regime te breken, lijkt militair optreden in Libië voor de internationale gemeenschap plots toch een serieuze optie.[4]

In de Telegraaf van 18 Maart:

In een radiotoespraak waarschuwde Moeammar Gadaffi de inwoners van Benghazi dat zijn troepen gisteravond de stad zouden aanvallen.  En wij kennen geen genade , aldus de dictator.[5]

In de NRC Next van 18 Maart:

. In een op tv en radio uitgezonden toespraak verklaarde Gaddafi dat elk huis in Benghazi op wapens zal worden doorzocht. ,,Het is voorbij”, zei Gaddafi. ,,We komen vannacht. We zullen jullie in jullie kasten vinden.”

Tv-zender Al Jazeera toonde gisteren beelden van honderden strijdlustige rebellen in het centrum van Benghazi, vlak na de toespraak van Gaddafi. In Benghazi wonen een miljoen mensen. De internationale gemeenschap vreest voor een bloedbad. Dat heeft de diplomatieke druk om een vliegverbod in te stellen vergroot. Washington pleit zelfs voor meer dan een vliegverbod alleen: het wil toestemming voor het bombarderen van Libische tanks en artillerie.

In het NRC Handelsblad van 18 Maart:

De Libische leider Gaddafi had gisteravond via de staatstelevisie aangekondigd dat zijn troepen vannacht zouden komen. ,,We zullen geen genade of medelijden hebben.” Maar ze kwamen (nog) niet.[6]

In het Nederlands Dagblad van 19 Maart:

Als wilde hij de zaak op scherp zetten had Gadhafi enkele uren voor de Veiligheidsraad bijeenkwam zijn dreigementen tegen de opstandige burgers in Benghazi uitgebrald: ‘We komen.Huis na huis, kamer na kamer. En we zullen geen genade hebben’, zei hij in een radiointerview.[7]

In de NRC Next van 21 Maart:

Gaddafi heeft Benghazi gewaarschuwd: als zijn troepen de stad veroveren zullen ze geen genade tonen.[8]

Hoewel nergens expliciet wordt vermeld dat Khadaffi uit is op het vermoorden van ongewapende burgers, wordt dit wel gesuggereerd door onderdelen van zijn toespraak weg te laten. Zo lijkt het alsof hij voor de hele bevolking van Benghazi geen genade zal tonen, terwijl uit de toespraak blijkt dat hij nu juist voor de ongewapende burgers genade belooft. Er waren ook uitzonderingen. In onderstaande fragmenten,  in het Parool en de Trouw, werd de toespraak uitgebreider weergegeven en juist geïnterpreteerd, zoals hieronder te zien is.

In het Parool van 18 Maart:

Eerder had Muammar Kadhafi in een radiotoespraak de inwoners van Benghazi bedreigd met een afstraffing. ‘Zijn’ militairen zouden geen medelijden hebben met de ‘terroristen’ in de stad.

Kadhafi’s soldaten zouden elk huis doorzoeken op wapens. Zij die geen wapens hebben, hoeven niets te vrezen, zo richtte Kadhafi zich tot de inwoners van het laatste bolwerk van zijn vijanden.[9]

In de Trouw van 18 Maart:

De Libische dictator Moammar Kadafi zei gisteravond in een radiotoespraak  dat zijn troepen de aanval op rebellenbolwerk Benghazi vannacht zouden inzetten. ,,Er zal geen genade voor rebellen zijn”, waarschuwde hij.

Terwijl opstandelingen wanhopig wachtten op een beslissing van de VN-Veiligheidsraad over het instellen van een no-flyzone, leek Kadafi niet van zins hun die hoop te laten. Hij sprak de inwoners van Benghazi rechtstreeks toe. Hij zei dat militairen ieder huis in de stad gaan doorzoeken en dat mensen die geen wapens hebben, niets te vrezen hebben.

De Libische leider gaf zijn troepen opdracht niet achter rebellen aan te gaan die hun wapens neergooien en vluchten.[10]

Hieruit spreekt een ander beeld van de opmars. De waarschuwing is duidelijk aan het adres van de gewapende opstandelingen en niet de ongewapende burgers.

2) De toespraak als casus belli

In de kranten werd in die dagen veelvuldig bericht over de wreedheden die zouden worden begaan als Benghazi zou vallen. Hierbij werd vaak direct en indirect verwezen naar het feit dat Khadaffi geen genade zou kennen. Het opvallende was hierbij dat er in geen enkele krant een voorbeeld werd gegeven van massamoorden gedurende de opmars van de regeringstroepen. Terwijl op dat ogenblik meerdere steden waren terugveroverd. De wreedheid van Khadaffi werd gepresenteerd als een gegeven waarvoor geen verder bewijs nodig was. Een terugkerend patroon in onderstaande fragmenten was de ‘vrees voor een slachting’, die niet verder werd onderbouwd.

In het Algemeen Dagblad van 18 Maart:

De Kamer nam gisteren unaniem een motie aan die oproept tot het invoeren van een no-flyzone. Khadaffi’s moordende opmars ging niettemin ongestoord verder.

In de Trouw van 19 Maart:

De opstand tegen Kadafi dreigde te ontaarden in een slachtpartij, terwijl de rebellen wanhopig riepen om steun en de wereld toekeek.[11]

In het Parool van 19 Maart:

Volgens Obama had Kadhafi zijn bedoelingen duidelijk gemaakt door te zeggen dat hij geen genade zal hebben met de rebellen en kan er geen twijfel over bestaan dat de Libische leider misdrijven zal plegen tegen zijn eigen volk, tenzij de internationale gemeenschap hem een halt toeroept. Duizenden mensen zouden kunnen sterven, zei hij. Obama benadrukte dat de VS geen grondtroepen zal inzetten.[12]

In de Telegraaf van 19 Maart:

De resolutie komt mogelijk nog op tijd om een gevreesde slachting in Benghazi, het bolwerk van de rebellen, te voorkomen. Dat grootmachten China en Rusland geen gebruik hebben gemaakt van het hun toekomende vetorecht in de Veiligheidsraad en zich onthielden van stemming is een positieve ontwikkeling, maar wordt vrijwel zeker ingegeven door de angst bij deze landen dat zij anders de schuld zouden krijgen van een bloedbad.[13]

In de Telegraaf van 19 Maart:

Doel van de no-flyzone is het Libische volk beschermen tegen de dolle hond Gadaffi, ook om het verlangen naar verandering, democratie, niet in bloed te laten smoren.[14]

3) Dubbele Standaard

Op hetzelfde ogenblik dat Westerse wapens werden ingezet ter bescherming van de

burgers in Libië, maakten veiligheidstroepen uit Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar met grof geweld een einde aan de vreedzame betogingen in Bahrein, waarbij naar schatting 100 mensen ‘verdwenen’ en 21 werden doodgeschoten.[15] Vanuit het Westen werd geen afstand genomen deze acties. Een afgezant van de Europese Unie zei over het hardhandige ingrijpen “accidents happen”.[16] Dit staat recht tegenover de morele verontwaardiging over mogelijk gewelddadig reageren van Khadaffi. Ook was er sprake van een dusdanige intensiteit van luchtaanvallen op Libische troepen, dat de NAVO-interventie niet meer gezien kon worden als handhaving van een no-flyzone, wapenembargo en bescherming van burgers, maar beschouwd moest worden als volwaardige participatie in de gevechten. In de laatste maanden van het conflict werd de Westerse luchtmacht in toenemende mate gebruikt voor gecoördineerde aanvallen op defensieve posities van het Libische leger en op infrastructuur.

De laatste bolwerken van Khadaffi’s regime, Bani Walid en Sirte werden ingenomen mede dankzij luchtaanvallen op bewoonde gebieden van deze steden. Bij de inname van beide plaatsen voerden de opstandelingen onder toeziend oog van Westerse bondgenoten wraakacties uit tegen de bevolking.[17]  De resolutie van de Veiligheidsraad, waaronder de NAVO opereerde was hierover heel helder. Het doel van de missie was:  “to protect civilians and civilian populated areas under threat of attack”[18]  Het beschermen van de burgerbevolking werd in de praktijk gelijkgesteld aan actieve interventie aan de kant van de rebellen. De Nederlandse kranten besteedden hier geen aandacht aan en gaven vooral blijk van opluchting dat een mogelijke slachting was voorkomen. Een slachting die werd verwacht op basis van een selectieve interpretatie van Khadaffi’s toespraak, zoals die ook door de NAVO-lidstaten werd uitgedragen.

Conclusie

Nederlandse kranten hebben de gebeurtenissen rond Benghazi – vanaf de radiotoespraak van Khadaffi tot en met eerste aanvallen op het Libische leger door Westerse vliegtuigen – bericht overeenkomstig de NAVO positie. De basis hiervan was dat Khadaffi van plan was om in Benghazi een bloedbad onder de burgers aan te richten en dat deze enkel is voorkomen dankzij het daadkrachtige ingrijpen van de NAVO overeenkomstig het VN mandaat. Dit begon bij het weergeven van de toespraak. Door bepaalde delen weg te laten, vertalen of te parafraseren, werd  de oorspronkelijke inhoud verdraaid. Een waarschuwing aan gewapende opstandelingen werd een bedreiging gericht aan ongewapende burgers. Vervolgens werd deze versie van de toespraak aangehaald als bewijs van de bedoelingen van Khadaffi en van zijn aard. De kranten gingen grotendeels mee in de morele positionering van de Westerse politici en plaatsen geen kanttekening bij de dubbele standaard met betrekking tot geweld tegen burgers. Het gewelddadig neerslaan van demonstraties in Bahrein tegelijkertijd werd amper genoemd.

Kortom, kritische berichtgeving over de oorlog in Libië was ver te zoeken.  Artikelen weken nauwelijks af van de positie van de NAVO. Mede hierdoor kon de toespraak van Khadaffi de aanzet vormen tot het Wonder van Benghazi.

 


[1] Libya: US, UK and France attack Gadaffi forces. BBC News, 20 Maart 2011.

[2] Gadaffi tells Benghazi his army is coming tonight. Website Reuters: uk.reuters.com/article/2011/03/17/libya-gaddafi-address-idUKLDE72G2E920110317

[3] Idem.

[4] Gadhafi wil lucht- en zeeverkeer treffen. Nederlands Dagblad 18 Maart 2011.

[5] Gadaffi kent geen genade. Telegraaf 18 Maart 2011.

[6] Late poging Gadaffi te stuiten. Commentaar. NRC Handelsblad 18 Maart 2011.

[7] ND Commentaar. Jan van Benthem. Nederlands Dagblad 19 Maart 2011.

[8] We kunnen de overwinning al ruiken;Westerse bombardementen geven de Libische rebellen nieuwe moed, Gert van Langendonck. NRC Next 21 Maart 2011.

[9] Feestend straat op: aanval blijft uit. Het Parool 18 Maart 2011.

[10] Kadafi kondigt herovering Benghazi aan; ‘er zal geen genade voor de rebellen zijn’ aldus de dictator in een radiotoespraak Trouw 18 Maart 2011.

[11] Toen Washington eenmaal overstag was ging het snel. Trouw 19 Maart 2011.

[12] Regime is een roedel hyena’s . Parool 19 Maart 2011.

[13] Doorbraak. Telegraaf 19 Maart 2011.

[14] Kans voor een overgangsraad. Telegraaf 19 Maart 2011.

[15] Bahrein destroys Pearl roundabout,  Guardian 18 maart: http://www.guardian.co.uk/world/2011/mar/18/bahrain- destroys-pearl-roundabout.

[16]Bahrein protest crackdown defended by European envoy, Guardian 23 maart : http://www.guardian.co.uk/world/2011/mar/23/bahrain-protest-crackdown-eu-envoy?INTCMP=ILCNETTXT3487

[17]Libya: Apparent Execution of 53 Gaddafi Supportershttp://www.hrw.org/news/2011/10/24/libya-apparent-execution-53-gaddafi-supporters,

[18]  UN security council resolution 1973 http://www.guardian.co.uk/world/2011/mar/17/un-security-council-resolution.

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *